RAYİHA: ZAMANIN HÜCRELERİNDE SAKLI HAFIZA

I. Hafızanın Gizli Odası

İnsan hafızası garip bir mimariye sahip. Yıllar önce geçtiğimiz sokağın tabelasını, okuduğumuz kitabın son cümlesini ya da eski dostumuzun yüzündeki çizgileri zamanın yıpratıcı ellerine teslim edebiliriz.

Ancak zihnimizin en kuytu köşesinde, hiçbir fırtınanın giremediği bir oda vardır: Rayiha.

Bazen sıradan bir koku, sıradan bir duyusal algı olmaktan çok öte; zamanı teğet geçen ve bizi kendi geçmişimizle bir anda yüzleştiren en köklü bağdır.

II. Koku Değil, Rayiha

Dilimizde “koku” kelimesi her ne kadar gündelik ve nötr bir anlama sahip olsa da rayiha, yalnızca burnun hissettiği değil, ruhun duyduğu kokudur.

Taze çekilmiş kahvenin dumanından yükselen sıcaklıkta, yağmur sonrası toprağın göğe bıraktığı kadim cömertlikte ya da sahaf dükkânlarındaki sararmış sayfaların arasında unutulmuş bir kokuda saklıdır rayiha.

Bunların her biri, kendi hikâyesini anlatan görünmez birer kütüphanedir.

III. Kokunun Hafızası

Nörolojik olarak koku duyusunun, duygular ve hafızayla ilişkili limbik sistemle güçlü bir bağlantısı vardır.

Fakat hiçbir bilimsel açıklama, çocukken anneannemizin dolabından yayılan lavanta rayihasını duyduğumuzda içimizi kaplayan o tarifsiz güven duygusunu tam olarak anlatamaz.

Rayiha, bizi bir saniyeden kısa bir sürede yirmi yıl öncesine; bir yaz akşamının serinliğine, çocukluğumuzun evine ya da artık aramızda olmayan birinin dizinin dibine taşıyabilir.

Zaman makinesi henüz icat edilmedi denir.

Oysa her rayiha, içinde kapsüllenmiş bir zaman makinesidir.

IV. Modern Dünyanın Ruhsuz Kokuları

Modern dünya, koku duyumuzu da giderek sterilize ediyor.

Yapay kokular, deodorantlar ve parfüm sanayisi bize kusursuz ama çoğu zaman ruhsuz aromalar sunuyor.

Oysa en güzel rayihalar, doğallığın ve yaşanmışlığın içinden süzülür.

Eski ahşap masanın yaşanmışlığı...

Demlenen çayın buğusu...

Fırından yeni çıkmış ekmeğin bereketi...

İnsanı hayata ve ana bağlayan şey, tam da bu samimi ayrıntılardır.

V. Geride Kalan Güzel İzler

Belki de hayatı anlamlı kılan, geride bıraktığımız izlerin türüdür.

Sesler unutulur.

Görüntüler bulanıklaşır.

Yüzler zamanla değişir.

Ama bazı rayihalar kalır.

İnsan belki de kendi ömrünü, geride bıraktığı güzel rayihalarla ölçmelidir:

Bir tebessümün...

Bir nezaketin...

Bir dostluğun...

Bir iyiliğin bıraktığı hoş ve silinmez esintiyle.

VI. Hafızanın Koridorlarında

Çünkü günün sonunda her şey çekip gittiğinde, geriye yalnızca anılarımızın sessizliği kalır.

Ve hafızanın uzun koridorlarında, yılların ardından bile bir yerlerde o tanıdık rayiha dolaşır.

Belki bir kahve kokusudur.

Belki yağmur sonrası topraktır.

Belki eski bir evin ahşabıdır.

Belki de artık hayatta olmayan birinin üzerinden kalan, tarif edemediğimiz o ince esintidir.

Çünkü bazı insanlar hayatımızdan gider; ama rayihaları kalır.

Ve belki insanın dünyada bıraktığı en güzel miras da budur:

Ardından güzel bir rayiha bırakabilmek.

Esin Kara